Jednostki pomocnicze gminy i szczególny status dzielnic m. st. Warszawy

W tekście omawiam czym są jednostki pomocnicze, jaki jest ich podział, na jakiej podstawie prawnej działają oraz… podaję drobną ciekawostkę

Podstawa prawna: 
  • M. Augustyniak, [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, B. Dolnicki (red.), Lex/el. 2016;
  • M. Mazuryk, [w:] M. Karpiuk, M. Mazuryk, Ustrój miasta stołecznego Warszawy. Komentarz, Lex/el. 2012;
  • art. 5, art. 35–37 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 446 ze zm.), dalej zwana u.s.g.;
  • art. 5 – art. 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U.z 2015 r., poz. 1438);
  • wyrok NSA z dnia 4 lutego 2014 r. (sygn. akt II OSK 2910/13).
Ustalenia wstępne

Jednostki pomocnicze można powołać jedynie w gminie (jedynie przepisy z u.s.g. przewidują ich powołanie – to najprostsza, a jednocześnie najpełniejsza odpowiedź na pytanie) na podstawie zasad określonych w statucie gminy.

Użyty przeze mnie czasownik „można” (z art. 5 u.s.g.) wskazuje na dobrowolność/ fakultatywność ich powołania, z jednym wyjątkiem – w mieście stołecznym Warszawa utworzenie dzielnic jest obowiązkowe.
Jakie wyróżniamy jednostki pomocnicze?
  • sołectwa – organem uchwałodawczym w nich jest zebranie wiejskie (udział w zebraniu przysługuje wszystkim zamieszkałym na terenie jednostki), a organem wykonawczym – sołtys wspomagany przez radę sołecką. Sołtys korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu;
  • dzielnice – organem uchwałodawczym jest rada dzielnicowa, a wykonawczym zarząd, na czele jego stoi przewodniczący, który korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu oraz może uczestniczyć w pracach rady gminy na zasadach określonych w statucie gminy, bez prawa udziału w głosowaniu;
  • osiedla – organem uchwałodawczym jest rada osiedlowa, a wykonawczym zarząd, na jego czele stoi przewodniczący, który korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu oraz może uczestniczyć w pracach rady gminy na zasadach określonych w statucie gminy, bez prawa udziału w głosowaniu. Statut osiedla może ustalić, że w osiedlu organem uchwałodawczym jest ogólne zebranie mieszkańców.
  • położone na terenie gminy miasto,
  • inne np. wspólnoty, samorządy mieszkańców, okręgi, rejony, kolonie, kwartały, przysiółki.
Tryb powstania jednostki pomocniczej
Jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy, w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy. Zasady tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostki pomocniczej określa statut gminy.
Obiecana ciekawostka
Co do zasady, sołectwa występują w gminie wiejskiej, ale mogą być w miejskich. W 2013 r., w 11 gminach miejskich były sołectwa (http://funduszesoleckie.pl/?p=675). W 2014 r., na mocy ustawy o funduszu sołeckim w gminach, gmina mogła wyodrębnić część budżetu dla sołectw (czyli tzw. fundusz sołecki). Powstała wątpliwość czy można powołać sołectwa w gminach miejskich (by zyskać środki). NSA w orzeczeniu z dnia 4 lutego 2014 r. (sygn. akt II OSK 2910/13) wskazało, opierając się na wykładni celowościowej, że można, ale tylko jeśli dany teren gminy miejskiej ma charakter wiejski, np. wcześniej był wsią.
Szczególny status dzielnic m. st. Warszawy

Warszawa to jedyna gmina w Polsce, która w której obligatoryjnie powołane są dzielnice (jednostki podziału pomocniczego), a ponadto mają ustawowo określony zakres zadań „wykonywanych na zasadzie wyłączności przez dzielnice”. W ten sposób ciężar funkcjonowania Warszawy jako j.s.t. rozkłada się na dzielnice o znacznie szerszych uprawnieniach niż „tradycyjne” jednostki pomocnicze w gminach.

Dzielnice tworzone, łączone, dzielone i znoszone są tak jak jednostki pomocnicze, o których mowa w u.s.g, tj. w drodze uchwały Rady m. st. Warszawy na podstawie statutu m. st. (miasta stołecznego) Warszawy, a funkcjonują na podstawie odrębnego statutu, nadanego przez Radę m. st. Warszawy. Organem stanowiącym i kontrolnym dzielnicy jest rada dzielnicy, a organem wykonawczym – zarząd dzielnicy, jednakże w zakresie wyborów do rad dzielnic oraz do radnych dzielnic stosuje się odpowiednio przepisy o wyborach do rady m. st. Warszawy oraz o radnych gminy.

Stan prawny na dzień 15 marca 2017 r.
Pozdrawiam,
Ania Maciąg

Grafika pochodzi z: pl.wikipedia.org

Print Friendly, PDF & Email
Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial