Pojęcie i kryteria klasyfikowania form działania administracji publicznej

Niniejszy tekst poświęcony został pojęciu form działania administracji z uwzględnieniem kryteriów ich klasyfikowania w formie przystępnej dla odbiorców grafiki.

Pojęcie form działania administracji

Poję­cie form dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji publicz­nej zosta­ło stwo­rzo­ne przez naukę pra­wa admi­ni­stra­cyj­ne­go. Mia­ło to na celu spro­wa­dze­nie róż­ny­ch prze­ja­wów dzia­łań admi­ni­stra­cji publicz­nej do okre­ślo­ny­ch posta­ci (praw­nie rze­cz jasna), co umoż­li­wi sys­te­ma­ty­za­cję taki­ch dzia­łań, a tak­że oce­nę ich pra­wi­dło­wo­ści.

Zobacz też: Administracja publiczna – sposoby definiowania. Administracja publiczna a administracja prywatna

Rozu­mie się je w dwo­ja­ki spo­sób.
Z jed­nej stro­ny, jako w teo­re­tycz­ny­ch kon­struk­cja­ch form dzia­ła­nia­ch, ujmu­je się te prze­ja­wy dzia­łal­no­ści admi­ni­stra­cyj­nej, któ­re mają ści­śle wyko­naw­czy wzglę­dem usta­wy cha­rak­ter (np. roz­po­rzą­dze­nia wyko­naw­cze do ustaw) oraz wyraź­nie wywo­dzą się z ist­nie­ją­cy­ch norm praw­ny­ch, któ­re (nor­my praw­ne) upo­waż­nia­ją do pod­ję­cia okre­ślo­ny­ch dzia­łań.
Z dru­giej nato­mia­st, rozu­mie się przez for­my dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji dzia­ła­nia twór­cze, a więc poza tymi wymie­nio­ny­mi powy­żej i te, któ­re admi­ni­stra­cja podej­mu­je na pod­sta­wie ogól­ny­ch norm pra­wa dla wyko­na­nia okre­ślo­ny­ch zadań publicz­ny­ch –  zwią­za­ne są z prak­ty­ką dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji.

Klasyfikacja form działania administracji

W tej mate­rii, nie­zwy­kle pomoc­ny będzie poni­żej przed­sta­wio­ny wykres, ujmu­ją­cy sys­te­ma­ty­kę kla­sy­fi­ka­cji form dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji. Pod gra­fi­ką, znaj­du­ją się odno­śni­ki do tek­stów, w któ­ry­ch umiesz­czam omó­wie­nie poszcze­gól­ny­ch, wymie­nio­ny­ch form dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji :) W ostat­niej czę­ści tek­stu oma­wiam kry­te­ria kla­sy­fi­ka­cji form dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji.

Klasyfikacja form działania administracji

Akty admi­ni­stra­cyj­ne »klik«
Akty nor­ma­tyw­ne admi­ni­stra­cji  »klik«
Dzia­ła­nia fak­tycz­ne »klik«

Kryteria klasyfikacji form działania administracji

#1 Pod­sta­wo­wa kla­sy­fi­ka­cji (wg. Jana Bocia)
#2 Kry­te­rium władz­twa
  • dzia­ła­nia wład­cze (sfe­ra impe­rium) – podej­mo­wa­ne jed­no­stron­nie (bez woli adre­sa­ta) na pod­sta­wie norm publicz­no­praw­ny­ch w celu sfor­mu­ło­wa­nia naka­zów i zaka­zów jakie­goś zacho­wa­nia się. (np. akt admi­ni­stra­cyj­ny). Dru­ga stro­na (adre­sat) może mieć tutaj dużo upraw­nień, może współ­dzia­łać jed­nak tre­ść aktu w żaden spo­sób nie zale­ży od niej;
  • dzia­ła­nia w peł­ni wład­cze – (poli­cja admi­ni­stra­cyj­na); dzia­ła­nia regla­men­ta­cyj­ne, pre­wen­cyj­ne i repre­syj­ne skie­ro­wa­ne na zapew­nie­nie reali­za­cji prze­pi­sów pra­wa adm. i na ochro­nę oby­wa­te­la (przy­mus może być sto­so­wa­ny bez­po­śred­nio);
  • dzia­ła­nia o władz­twie ogra­ni­czo­nym – dzia­ła­nia za któ­ry­ch pomo­cą admi­ni­stra­cja for­mu­łu­je obo­wiąz­ki (decy­zja podat­ko­wa) (przy­mus może zostać zasto­so­wa­ny pod pew­ny­mi warun­ka­mi) lub dzia­ła­nia, któ­re są źró­dłem upraw­nień (kon­ce­sja) – przy­mus ma cha­rak­ter poten­cjal­ny i będzie reali­zo­wa­ny wyjąt­ko­wo;
  • dzia­ła­nia nie­wład­cze (akty gestii) – dzia­ła­nia podej­mo­wa­ne na pod­sta­wie norm pra­wa cywil­ne­go, albo gdy są opar­te na nor­ma­ch pra­wa publicz­ne­go, jed­nak w momen­cie ich podej­mo­wa­nia stro­ny sto­sun­ku ule­ga­ją peł­ne­mu bądź czę­ścio­we­mu zrów­na­niu (umo­wy admi­ni­stra­cyj­ne, poro­zu­mie­nia adm.).Działania nie­wład­cze mają zazwy­czaj cha­rak­ter dwu­stron­ny co ozna­cza, że obie stro­ny mają jed­na­ko­wy lub względ­nie jed­na­ko­wy wpływ na tre­ść podej­mo­wa­ne­go aktu.
#3 Kry­te­rium skut­ku praw­ne­go:
  • czyn­no­ści (dzia­ła­nia) praw­ne – dzia­ła­nie zmie­rza­ją­ce do usta­no­wie­nia, zmia­ny albo znie­sie­nia sto­sun­ku praw­ne­go;
  • czyn­no­ść (dzia­ła­nia) fak­tycz­na – każ­de inne dzia­ła­nie.
#4 Kry­te­rium cha­rak­te­ru dzia­ła­nia praw­ne­go:
  • opar­te na nor­ma­ch pra­wa publicz­ne­go – dzia­ła­nia admi­ni­stra­cyj­no­praw­ne;
  • opar­te na nor­ma­ch pra­wa cywil­ne­go – cywil­no­praw­ne.
#5 Kry­te­rium sfe­ry skut­ku praw­ne­go:
  • sfe­ra zewnętrz­na opar­ta na ści­śle okre­ślo­nej nor­mie praw­nej;
  • sfe­ra wewnętrz­na może być opar­ta na nor­mie kom­pe­ten­cyj­nej.
#6 Kry­te­rium adre­sa­ta skut­ku praw­ne­go:
  • dzia­ła­nie indy­wi­du­al­ne – tyczy się ści­śle okre­ślo­ne­go pod­mio­tu, bądź gru­py o ile moż­na dokład­nie okre­ślić wszyst­ki­ch jej człon­ków;
  • dzia­ła­nia gene­ral­ne – tyczy się gru­py, któ­rej skła­du nie da się określić.(np. dzia­ła­nia powszech­nie obo­wią­zu­ją­ce).

I tym samym przed­sta­wio­ne zosta­ło poję­cie praw­ny­ch form dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji oraz kry­te­ria ich kla­sy­fi­ka­cji. Mam nadzie­ję, że for­ma gra­fi­ki przy­da się przy tema­ta­ch wyma­ga­ją­cy­ch iden­ty­fi­ka­cji danej for­my dzia­ła­nia admi­ni­stra­cji publicz­nej :) W razie pytań, zapra­szam do komen­to­wa­nia lub kon­tak­tu przez e-mail/ for­mu­la­rz kon­tak­to­wy.

>Zagadnienie opracowane na podstawie: Prawo administracyjne, Jan Boć (red.), Kolonia Limited 2010.<
Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial