Organy gminy i miasta na prawach powiatu (+ władza)

Czym są władze i organy gminy (w tym także i miasta na prawach powiatu), a przede wszystkim: nazwa, tryb działania, funkcje i relacje pomiędzy pojęciem władzy i organu.

Pod­sta­wa praw­na: 
  • art. 11–39 usta­wy z dnia 8 mar­ca 1990 r. o samo­rzą­dzie gmin­nym (Dz. U. z 2016 r., poz. 446 ze zm.), dalej zwa­na u.s.g.,
  • art. 92 usta­wy z dnia 5 czerw­ca 1998 r. o samo­rzą­dzie powia­to­wym (Dz. U. z 2016 r., poz. 814 ze zm.),
  • art. 2 usta­wy z dnia 15 mar­ca 2002 r. o ustro­ju mia­sta sto­łecz­ne­go War­sza­wy (Dz. U.z 2015 r., poz. 1438),
  • art. 11 §1 pkt 5 i 6 usta­wy z dnia 5 stycz­nia 2011 r. – Kodeks wybor­czy (Dz. U. z 2017, poz. 15),
  • J. Kor­czak, P. Lisow­ski, A. Ostap­ski, Ustrój samo­rzą­du tery­to­rial­ne­go. Mate­ria­ły dydak­tycz­ne, Wro­cław 2017, tabe­la 9–11.
Władza a organy gminy
Wła­dzom gmi­ny poświę­co­ny został roz­dział 3 u.s.g. (tj. art. 11–39 u.s.g.). W rama­ch tego roz­dzia­łu znaj­du­je się sto­sun­ko­wo duża licz­ba regu­la­cji doty­czą­cy­ch orga­nów gmi­ny, stąd jasna kon­klu­zja: poję­cie orga­ny gmi­ny jest węż­sze niż poję­cie wła­dzy w gmi­nie. Ujmu­jąc mate­ma­tycz­nie: wła­dze gmi­nu = miesz­kań­cy gmi­ny + orga­ny gmi­ny Pierw­sze usta­le­nie mamy za sobą :)
Mieszkańcy gminy

O miesz­kań­ca­ch gmi­ny jako wła­dzy gmi­ny napi­sa­ne jest w art. 11 dokład­nie tyle:  „podej­mu­ją roz­strzy­gnię­cia w gło­so­wa­niu powszech­nym (poprzez wybo­ry i refe­ren­dum) lub za pośred­nic­twem orga­nów gmi­ny. A z pozo­sta­ły­ch regu­la­cji moż­na dodać, iż wyra­ża­ją opi­nię przez kon­sul­ta­cje, w tym poprzez insty­tu­cję budże­tu oby­wa­tel­skie­go.

Tym samym wska­zu­je się, że miesz­kań­cy (tj. oso­by, któ­re zamiesz­ku­ją gmi­nę) wła­da­ją gmi­ną bez­po­śred­nio (wybo­ry orga­nu sta­no­wią­ce­go i kon­tro­l­ne­go oraz orga­nu wyko­naw­cze­go gmi­ny albo udział w refe­ren­dum gmin­nym czy w kon­sul­ta­cja­ch) lub pośred­nio – poprzez wybra­ne orga­ny.
Organy gminy
A sko­ro o orga­na­ch mowa to war­to wyja­śnić, co kry­je się pod tym poję­ciem. Orga­na­mi gmi­ny są: organ wyko­naw­czy (wójt/ burmistrz/ pre­zy­dent mia­sta) oraz organ sta­no­wią­cy i kon­tro­l­ny, czy­li rada gmi­na. Poni­żej przed­sta­wio­ne zosta­ną waż­niej­sze infor­ma­cje w tym przed­mio­cie.
Organ wykonawczy gminy – wójt/ burmistrz/ prezydent miasta
Na począ­tek wyja­śnię od cze­go zale­ży nazwa:
  • wójt – organ wyko­naw­czy gmi­ny (zasa­da);
  • bur­mi­strz – organ wyko­naw­czy gmi­ny, w któ­rej sie­dzi­ba wła­dz jest w mie­ście poło­żo­nym na tere­nie tej gmi­ny;
  • pre­zy­dent mia­sta – prze­słan­ka jak u bur­mi­strza + min. 100 000 miesz­kań­ców w mie­ście lub do dnia wej­ścia w życie u.s.g. pre­zy­dent mia­sta był tam orga­nem wyko­naw­czo-zarzą­dza­ją­cym lub któ­rym przy­słu­gi­wa­ły pra­wa powia­tu, a wyga­sły one na sku­tek połą­cze­nia mia­sta z powia­tem mają­cym sie­dzi­bę wła­dz w tym mie­ście.
A teraz czas na naj­waż­niej­sze infor­ma­cje doty­czą­ce tego orga­nu:
  • kan­dy­dat musi speł­niać nastę­pu­ją­ce warun­ki: oby­wa­tel pol­ski mają­cy pra­wo wybie­ra­nia w tych wybo­ra­ch, któ­ry naj­póź­niej w dniu gło­so­wa­nia koń­czy 25 lat, z tym że kan­dy­dat nie musi sta­le zamiesz­ki­wać na obsza­rze gmi­ny, w któ­rej kan­dy­du­je;
  • jest to jed­no­oso­bo­wy organ wyko­naw­czy;
  • jego kaden­cja roz­po­czy­na się w dniu roz­po­czę­cia kaden­cji rady gmi­ny lub wybo­ru go przez radę gmi­ny i upły­wa z dniem upły­wu kaden­cji rady gmi­ny, ale roz­po­czy­na on peł­nie­nie funk­cji od zło­że­nia ślu­bo­wa­nia i peł­ni on swo­je obo­wiąz­ki aż do cza­su obję­cia urzę­du przez następ­cę (w odróż­nie­niu od rady);
  • powo­łu­je oraz odwo­łu­je swo­je­go zastęp­cę lub zastęp­ców i okre­śla ich licz­bę, mak­sy­mal­na licz­ba 4 (zale­ży od licz­by miesz­kań­ców w gmi­nie);
  • incom­pa­ti­bi­li­tas – funk­cji wój­ta nie moż­na łączyć z man­da­tem wój­ta lub jego zastęp­cy w innej gmi­nie, z człon­ko­stwem w orga­na­ch JST, w któ­rej jest wój­tem, z zatrud­nie­niem w admi­ni­stra­cji rzą­do­wej, z man­da­tem posła lub sena­to­ra;
  • moż­na odwo­łać go w wyni­ku refe­ren­dum w związ­ku z nie­udzie­le­niem mu abso­lu­to­rium przez radę lub z inny­ch przy­czyn;
  • zada­nia (w szcze­gól­no­ści):
    • kie­row­nik urzę­du gmi­ny (nada­je mu regu­la­min),
    • repre­zen­tu­je gmi­nę na zewną­trz,
    • kie­ru­je bie­żą­cy­mi spra­wa­mi gmi­ny,
    • przy­go­to­wu­je: pro­jek­ty uchwał, pro­gram roz­wo­ju,
    • gospo­da­ro­wa­nie mie­niem komu­nal­nym,
    • wyko­nu­je budżet,
    • opra­co­wu­je plan ope­ra­cyj­ny ochro­ny przed powo­dzią oraz ogła­sza i odwo­łu­je pogo­to­wie i alarm prze­ciw­po­wo­dzio­wy.
Organ stanowiący i kontrolny gminy – rada gminy
Rada gmi­ny zwa­na radą miej­ską, jeśli sie­dzi­ba rady gmi­ny znaj­du­je się w mie­ście poło­żo­nym na tery­to­rium tej gmi­ny. Poni­żej naj­waż­niej­sze infor­ma­cje doty­czą­ce tego orga­nu
  • kole­gial­ny organ sta­no­wią­cy i kon­tro­l­ny;
  • kan­dy­dat musi speł­niać nastę­pu­ją­ce warun­ki: oby­wa­tel pol­ski lub oby­wa­tel Unii Euro­pej­skiej nie­bę­dą­cy oby­wa­te­lem pol­skim, któ­ry naj­póź­niej w dniu gło­so­wa­nia koń­czy 18 lat, oraz sta­le zamiesz­ku­je na obsza­rze tej gmi­ny;
  • dłu­go­ść kaden­cji: 4 lata licząc od dnia wybo­ru, ale rad­ny roz­po­czy­na peł­nie­nie funk­cji od zło­że­nia ślu­bo­wa­nia;
  • licz­ba rad­ny­ch zale­ży od l. miesz­kań­ców i jest to: 15, 21, 23, 25 (a póź­niej co 3 oso­by aż to 45 na każ­de dal­sze roz­po­czę­te 100 000 miesz­kań­ców – *wyją­tek*:  mie­ście sto­łecz­nym War­sza­wa jest sta­ła licz­ba 60 rad­ny­ch);
  • w skład rady wcho­dzi prze­wod­ni­czą­cy i od 1–3 wice­prze­wod­ni­czą­cy­ch;
  • incom­pa­ti­bi­li­tas – funk­cji rad­ne­go nie moż­na łączyć ze sta­no­wi­skiem wój­ta, zatrud­nie­niem w danym urzę­dzie, byciem kie­row­ni­kiem jed­nost­ki albo zastęp­cą z zatrud­nie­niem w admi­ni­stra­cji rzą­do­wej, z man­da­tem posła lub sena­to­ra;
  • obra­du­je w try­bie sesyj­nym, podej­mu­je uchwa­ły zwy­kle więk­szo­ścią gło­sów (pro­jek­ty uchwał przy­go­to­wu­je wójt);
  • rada powo­łu­je spo­śród rad­ny­ch komi­sję rewi­zyj­ną, któ­ra kon­tro­lu­je dzia­łal­no­ść wój­ta, gmin­ny­ch jed­no­stek orga­ni­za­cyj­ny­ch oraz jed­no­stek pomoc­ni­czy­ch gmi­ny;
  • orga­ny wewnętrz­ne: może powo­ły­wać sta­łe i doraź­ne komi­sje do okre­ślo­ny­ch zadań, usta­la­jąc przed­miot dzia­ła­nia oraz skład oso­bo­wy;
  • rad­ni mogą two­rzyć klu­by rad­ny­ch, dzia­ła­ją­ce na zasa­da­ch okre­ślo­ny­ch w sta­tu­cie gmi­ny;
  • zada­nia – w usta­wie (art. 18 ust. 2 u.s.g.) wska­za­ny kata­log zadań, któ­re nale­żą wyłącz­nie do tego orga­nu, m.in.:
    • orga­ni­za­cyj­ne (uchwa­la­nie sta­tu­tu, zakre­sy dzia­łań, uchwa­ły w spra­wie poro­zu­mień i związ­ków),
    • pla­ni­stycz­ne (uchwa­la­nie budże­tu, miej­sco­wy­ch pla­nów zago­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­ne­go),
    • finan­so­wo-mająt­ko­we (uchwa­ły w spra­wa­ch mająt­ko­wy­ch, przyj­mo­wa­nie i odrzu­ca­nie spad­ków i daro­wi­zn, zobo­wią­za­nia w zakre­sie inwe­sty­cji),
    • oso­bo­we (poza gmi­ną wybór i odwo­ła­nie zarzą­du)
    • kie­row­ni­czo-kon­tro­l­ne (sta­no­wie­nie o kie­run­ka­ch dzia­ła­nia, roz­pa­try­wa­nie spra­woz­dań, (nie) udzie­le­nie abso­lu­to­rium),
    • inne (podej­mo­wa­nie uchwał w spra­wie her­bu, nada­wa­nia hono­ro­we­go oby­wa­tel­stwa).
Organy w mieście na prawach powiatu – studium przypadku

Mia­sto na pra­wa­ch powia­tu to szcze­gól­na jed­nost­ka – jest bowiem gmi­ną, któ­ra wyko­nu­je tak­że zada­nia powia­tu – taka kumu­la­cja kom­pe­ten­cji. Tym samym i orga­ny poja­wia­ją się tutaj wyjąt­ko­we, tj. pre­zy­dent mia­sta oraz rada miej­ska.

Organ wyko­naw­czypre­zy­dent mia­sta łączy w sobie funk­cje wójta/ burmistrza/ pre­zy­den­ta mia­sta oraz sta­ro­sty oraz zarzą­du powia­tu – w 1 oso­bie łączy się tak wie­le kom­pe­ten­cji – nato­mia­st wszel­kie waż­ne infor­ma­cje są prak­tycz­nie ana­lo­gicz­nie do usta­leń z zakre­su orga­nu wyko­naw­cze­go gmi­ny.

Organ sta­no­wią­cy i kon­tro­l­ny – rada miej­ska reali­zu­je zada­nia prze­wi­dzia­ne dla rady gmi­ny i powia­tu, nato­mia­st podob­nie – wszel­kie usta­le­nia z rady gmi­ny nale­ży tutaj odpo­wied­nio sto­so­wać.

Kon­klu­zja: wła­dze gmi­ny są to orga­ny gmi­ny oraz miesz­kań­cy. Orga­na­mi gmi­ny są: 1-oso­bo­wy organ wyko­naw­czy (wójt/ burmistrz/ pre­zy­dent mia­sta) oraz kole­gial­ny organ sta­no­wią­cy i kon­tro­l­ny (rada gminy/ mia­sta). Wyjąt­ko­wa sytu­acja doty­czy mia­st na pra­wa­ch powia­tu, w któ­ry­ch wystę­pu­je pre­zy­dent mia­sta oraz rada miej­ska o szer­szy­ch kom­pe­ten­cja­ch (orga­na­ch gmi­ny i powia­tu).

 Stan prawny na dzień 19 marca 2017 r.
Pozdrawiam,
Ania Maciąg

Gra­fi­ka pocho­dzi z: pixabay.com

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial